Indebakure! Umuziki nyarwanda uri kugurumana nk'umuriro w'amashara ariko uzahora mu gihe kitarambiranye

Indebakure! Umuziki nyarwanda uri kugurumana nk'umuriro w'amashara ariko uzahora mu gihe kitarambiranye

 Feb 22, 2022 - 19:56

Mu minsi 90 gusa abahanzi batanu bo muri Nigeria bakoreye ibitaramo mu Rwanda. Ese ko umuziki nyarwanda wazamuye urwego ibi biri guterwa n'iki? Ese aho abahanzi nyarwanda ntibaba bakora nk'ibyo abandi bakora bityo bakaba bari guharurira inzira abahanzi bo muri Nigeria mu buryo batazi?

Umuziki wa Afurika kuva mu myaka ya 1980 wakorerwaga imbere mu bihugu byabo, ukumvwa n'abaturage gusa baho. Umuziki w'ibihugu by'i burayi na za Amerika ugakundwa kuruta uw'Afurika.

Bimwe mu bihugu by'Afurika byakundaga umuziki w'amahanga kuruta uw'imbere mu bihugu byabo.

Muri iyo myaka kandi hari inkuru z'ibinyamakuru bitandukanye byo mu burengerazuba bw'isi zivuga ko hari abaturage b'ibyo bihugu bari baziko muri Afurika nta muziki ubayo huzuye ibihuru, hatuwe n'inyamaswa z'igasozi n'ibindi byinshi.

Ibi byaciye intege abahanzi benshi bo muri Afurika kubera kubura isoko ry'ibihangano byabo yaba imbere mu gihugu no hanze yacyo.

Nubwo bitari byoroshye hari abanze kuva ku izima bakomeza kurwana ku mwimerere wabo ku kizere cyuko ejo cyangwa ejo bundi bizakunda ko umuziki gakondo wabo ugera kure.

Izo nzozi nubwo zafashe imyaka myisnhi uyu munsi ntawashidikanya ko umuziki wa bimwe mu bihugu by'Afurika uri kumvwa ku rwego mpuzamahanga , ibihembo bitsindirwa buri gihe ndetse barifuzwa n'abahoze babasuzugura.

Icyifuzo cyo kugeza umuziki ku rwego mpuzamahanga  gifitwe n'abakurikirana imyidagaduro nyarwanda umunsi ku wundi barimo abahanzi, abanyamakuru, abafana n'abandi bose bagira uruhare mu iterambere ry'ubuhanzi.

Ikibazo kibazwa ni niba iki cyifuzo kizagerwaho , mu gihe kingana iki , ese ubundi abandi byabasabye iki ngo babigereho., cyangwa abahanzi nyarwanda bari guharurira inzira abahanzi ba Nigeria mu buryo batazi.

The Choice Live yakoze icyegeranyo cy'amakuru ahagije kuri iki kibazo ndetse n'umuti urambye ushobora kugikemura.

Ni ibihe bihugu biri ku isonga mu muziki w'Afurika

Iyo ukurikiranye uko umuziki w'Afurika umeze kuva mu myaka ya 2010 kuzamuka nta kirahinduka, ibihugu byahoze biyoboye nibyo n'ubu bikiyoboye.

Igihugu cya Nigeria nicyo kiza ku isonga mu kugira abahanzi bakunzwe cyane muri Afurika.

Afurika yepfo (South Africa) iri mu bihugu biyoboye umuziki w'Afurika, DRC, na Tanzania. Ibi bihugu uko ari bine bifite umuziki ukunzwe muri Afurika, ibihembo byinshi bigabanywa abahanzi bo muri ibi bihugu ndetse bakurikirwa n'imbaga nyamwinshi ku mbuga nkoranyambaga.

Si ibyo gusa kuko hari n'ibindi bihugu bigerageza birimo Ghana,Kenya, na Uganda nabyo biza mu bihugu bifite abahanzi bajya batwara ibihembo mpuzamahanga, bagatumirwa mu bitaramo ndetse bakagira aba bakurikira benshi.

Kuki Nigeria, DRC, Tanzania,na South Africa  aribyo biyoboye, Kenya , Ghana, na Uganda bikungiriza  ?

Iyo ukurikiranye usanga ibi bihugu bine twavuze haruguru byose byibanda ku muziki gakondo wabo kuruta kwigana.

Nigeria bakoresha  umuziki wo mu njyana izwi nka Afro Beat wavumbuwe n'abarimo umunyabigwi Fela Kuti ahayinga mu 1980.

Iyi njyana ni uruvange rw'umuziki gakondo wiganje muri Afurika y'iburengerazuba uvanze n'injyana ya Jazz yakoreshwaga n'abirabura bo muri Leta Zunze Ubumwe z'Amerika.

Iyi njyana niyo kuva ku muhanzi ukizamuka kugera kuwubatse izina bakora, ni gake cyane abahanzi bo muri iki gihugu  bakora umuziki utari muri iyi njyana gufatisha nk'abawukora.

Icyakoze nubwo batamamara ku ruhando mpuzamahanga nk'abakora iyi njyana nabo barakunzwe kandi ibitaramo byabo biritabirwa.

Abahanzi barimo Davido, Wizkid, Burna Boy n'abandi nibo bayoboye umuziki w'iki gihugu ndetse bose bakora iyi njyana ya Afro Beat. Aba bose bamaze kwigwizaho ubutunzi burenze ubw'abandi bahanzi bose muri Afurika kubera iyi njyana.

Iyi njyana twakita gakondo yo muri Nigeria yashyizweho imbaraga kugirango yamamare kuva ku bacuranga, abavanga imiziki mu tubari, Leta, abahanzi , abategura ibitaramo, abafana  n'abandi benshi.

Iyi ntabwo ari injyana yabyutse mu gitondo ngo yamamare ahubwo byasabye ubufatanye bw'inzego zitandukanye none uyu munsi itunze igihugu. Amateka yerekana ko byasabye imyaka 37 kugirango Afrobeat yamamare kandi isi yose iyihange amaso.

Tanzania ni igihugu gitinyitse muri Afurika iyo tugeze mu muziki. Iki nicyo gihugu gifite abahanzi batatu ba mbere bakurikirwa ku rubuga rwa YouTube ruzwiho kuba rwinjiza amafaranga menshi. Iki gihugu kibitseho injyana ikunzwe yitwa Bongo Flava yavumbuwe ahayinga mu 1990.

Iyi njyana ikorwa na benshi mu bahanzi b'iki gihugu ni uruvange rw'injyana gakondo zo muri Tanzania ivanze na tumwe mu turungo tugize injyana za R&B, Reggae na Hip Hop yo muri USA.

Abahanzi barimo Diamond Platnumz,Alikiba, Harmonize n'abandi bari ku ruhembe rw'umuziki muri iki gihugu ndetse bakunzwe bitagira ingano yaba imbere mu gihugu no hanze.

Ibi nabyo ntabwo byikoze ahubwo byasabye ko Leta ishyiramo imbaraga (Ingamba zo guteza imbere umuziki wabo ndetse no gutegura ingengo y'imari ijya mu muziki) Imbaraga z'abafana, abategura ibitaramo , abavanga imiziki, abanyamakuru n'abandi.

Uyu munsi iyi njyana yinjiriza igihugu agatubutse , abahanzi bakinjiza amafaranga menshi ndetse bakabaho neza. Abategura ibitaramo bakunguka ubundi ibihembo sugutwara aho bari guhatana hose.

DRC bafite umuziki uzwi ku kazina ka Rhumba wahimbwe ahagana mu myaka ya 1940 mu gihe cy'ubukoroni yamamara mu myaka ya 1960-70 kugeza n'ubu. Abahanzi bavutse nyuma y'iyi myaka bose niyo njyana bakora ndetse ibagejeje kure.

Abahanzi bo muri iki gihugu bari muri bake babasha kuzuza sitade mpuzamahanga mu bitaramo byabo ndetse ibihembo byinshi byo kuri uyu mugabane barabitsindira.

Nta muhanzi wo muri iki gihugu uzwi mu zindi njyana ndetse ugendeye ku mibare y'abakunzi bayo bigaragara ko uwo muhanzi atakurikirwa.

Abahanzi barimo Koffi Olomide,Fally Ipupa ,Innos B ' n'abandi bamaze kwamamara ku rwego mpuzamahanga kubera iyi njyana kandi irabatunze.

Nta bihembo bitangwa kuri uyu mugabane ngo ntubasangemo cyangwa ngo babure kubitwara. Aba bari mu bahanzi  bakurikirwa cyane muri Afurika.

Iyi njyana nubwo yakomotse mu gihe cy'ubukoroni yabashijwe kubikwa neza ndetse uyu munsi ifitiye akamaro kanini iki gihugu kugeza aho bamwe muri aba bahanzi bahabwa imyanya mu buyobozi bukuru bw'igihugu kubera inyungu bagiriye igihugu.

South Africa Iki gihugu kizwiho kugira uruvange rw'injyana zitandukanye gusa inyinshi zikaba gakondo. Izwi cyane inagezweho ni iyitwa Amapiano ikomoka mu bwoko bw'abazulu yamamaye  cyane mu 2012.

Iyi njyana yafashe ibihugu by'afurika kugeza aho buri muhanzi wese yifuza kuyikora.

Iyi njyana irakunzwe yaba mu gihugu  imbere no hanze yacyo kugeza naho utatinya kuvuga ko n'abaraperi bari bakomeye muri iki gihugu basumbirijwe n'urukundo abantu bakunze iyi njyana.

Hari amakuru amaze iminsi avugwa ko ibigo bya Leta byashinjaga iyi njyana kurarura abanyeshuri bigatuma batiga. Icyokora twaje gusanga ari ibihuha nubwo nta nduru ivugira ubusa.

Bamwe mu bahanzi bakomeye bayikora barimo Focalistic, Dj Mamphorisa, Master Kg n'abandi nta bihembo bajya baburamo ndetse ibyinshi barabitwara.

Nkuko twabigarutseho hejuru ibi bihugu byose bihuje kuba byarahereye ku njyana gakondo zikavugururwa , zigashorwamo amafaranga,zigashyigikirwa n'abacuranzi, abavanga imiziki, abafana none uyu munsi bageze aho umuziki wabo utunga igihugu ndetse abahanzi babo bakibikaho imitungo itagira ingano.

Ushobora gusoma iyi nkuru ukibwira ko gukora gakondo bizatuma wamamara , oya njye siko mbibona hari ibihugu byinshi muri Afurika no muri Amerika na Australia byanze kuva kuri gakondo ngo ivugururwe none uyu munsi umuziki w'ibyo bihugu wumvwa na bake mu banyagihugu gusa. Ibi nibyo bica intege iterambere ry'umuziki w'ibyo bihugu bigaha icyuho abahanzi bo mu bihugu twavuze haruguru bakigarurira imitima y'abanyagihugu.

Ibi nibyo bituma abahanzi bo mu bihugu bine twagarutseho bategura cyangwa bagatumirwa mu bitaramo mu bihugu byanze kwivugurura nyamara bo ubwabo ntibabe bakora ibitaramo muri ibi bihugu kuko injyana zaho zihanganye. Urugero ni gake cyane uzumva umuhanzi wo muri Nigeria azakorera igitaramo Tanzania, DRC, cyangwa South Africa kimwe nuko utapfa kumva umuhanzi wo muri DRC yakoreye igitaramo mu bihugu twavuze.

Hari ibihugu byabaye nka za buji zimurika ziyenga

Nubwo bimeze bityo ariko hari ibihugu birimo Ghana,Kenya,na Uganda byanze gakondo byihoma ku bafite umwimerere bashaka kubigana, barahanyanyaza mu bihembo bitandukanye bakorana indirimbo n'abahanzi bo muri ibyo bihugu ariko uyu munsi byaranze bisubira i rudubi. Ibi bihugu byagize abahanzi babaye ibirangirire mu njyana zitari izabo birangira babaye nkaya ya buji imurika iyenga.

Ibi bihugu byagize abahanzi bakomeye bazima mu gihe abo muri Nigeria, Tanzania, DRC na South Africa bamamaraga kurushaho. 

Abahanzi bo muri Kenya, Uganda na Ghana bazimiye rimwe n'abahanzi bo mu bihugu bine biyoboye umuziki w'Afurika bakoraga injyana zitari gakondo zabo.

Urugero rwiza ni Johnny Drille wo muri Nigeria uririmba  injyana z'abongereza ,Nasty C muri South Africa uririmba injyana ya Hip Hop isa n'iy'abanyamerika, Ice Prince warapaga muri Nigeria, Sarkodie urapa muri Ghana , Shata wale wo muri Ghana ,Sheebah muri Uganda, Bebe Cool Uganda , Sauti Sol muri Kenya , Ykee Benda muri Uganda n'abandi.

Iyo tuvuga kuzima ntabwo tuba tuvuga kurekera gukora umuziki ahubwo dukomoza ku igabanyuka ry'abumva ibihangano by'umuhanzi (Low Demand). Kurenzwa ingohe mu  bitaramo, Kubura abo wamamariza ibikorwa byabo nk'isoko y'umugati ku bahanzi benshi (Lack of Endorsements ) kunanirwa ihangana yahoze ayoboye ( Lack of steady competition) no gukora indirimbo ntizikundwe (hit after hit).

Abo bose twagarutseho hejuru bahuje ibibazo twavuze  nta numwe muri bo  uheruka gutwara igihembo runaka, kompanyi bamamarizaga ziri kuyoyoka, nta ndirimbo yabo igikundwa ibi byose biterwa nuko ingoma zahinduye imirishyo. Imiziki y'abanyaburayi n'Amerika yabuze isoko muri Afurika ubwo rero n'abayikoraga bose bagombaga kujyana nayo.

Ghana,Kenya na Uganda baharuriye inzira abahanzi ba Nigeria mu buryo batazi

Ghana yagize umuziki ukomeye n'abahanzi bakomeye  muri Afurika gusa kuko wari ushingiye kuri Afro Beat ya Nigeria biragoye ko yari kuyicaho niyo mpamvu abahanzi bo muri Nigeria bajya gukorera ibitaramo muri Ghana bakuzuza amasitade kuko bafiteyo isoko.

Kenya yo yigeze kujya yiharira ibitaramo bitegurwa muri Afurika yose gusa kuko bakoraga umuziki w'abandi mu buryo batazi bari bari kurema inzira z'abahanzi ba Nigeria kuko bazi umuziki wabo kurusha abanya-kenya bawukopera.

Uyu munsi Kenya yabaye akarima k'igikoni k'abahanzi bo muri Nigeria, baza uko bashatse bakaka amafaranga bashaka kandi bakayahabwa mu gihe abari bakomeye muri Kenya baririmba mu tubyiniro.

Ikibabaje nuko nugerageje kuvuga uko bihagaze yitwa bamenya ngo aravuga ibyo atazi. Umunyarwenya Eric Omondi ari mu babibonye mbere asaba Leta ko yashyiraho itegeko ritegeka ibitangazamakuru, utubyiniro n'ahandi hose gucuranga 75% by'umuziki wa Kenya.

Eric Omondi avuga ibi yirengagije ko uwo muziki bashaka gukina ntaho utaniye nuw'abahanzi ba Nigeria kandi kuko aribo banyirawo barawurusha abanya-kenya. Ibi ni ugukomeza guharurira inzira abahanzi bo muri Nigeria.

Uganda Kuva mu ntangiriro z'imyaka ya 2000 ntawutazi umuziki w'abagande ko wakubitaga ahababaza. Abahanzi barimo Jose Chameleone, Cindy Sanyu, Radio&Weasel, Ragadi bari ibyamamare muri aka karere kose. Eddy Kenzo aracyahanyanyaza nubwo nawe ari mu marembera.

Nyuma ya 2010  bamwe muri aba bahanzi batangiye kugenda gake hadutse inkubiri y'abahanzi bakoraga umuziki wo mu burengerazuba bw'Afurika uramamara cyane gusa ntawari uziko byari ibya'akanya gato nka bimwe umunyarwanda yavuze ko agatizanyo katamara imbeho.

Kugeza ubu abahanzi bo mu bugande ntawugishamaje kumwumva ku buryo bakora indirimbo zikarushwa imbaraga n'izo mu burundi.

Uyu munsi muri Uganda, abahanzi ba Nigeria barimo n'abakizamuka bahategura ibitaramo bikuzuza sitade mu gihe abahanzi baho bicaranye ikizere cyuko umuziki wabo uzambuka imipaka.

Ni kenshi abahanzi bo muri Uganda bagiye binubira akayabo gahabwa abahanzi bo hanze ya Uganda kurusha abanya gihugu.

Abahanzi nyarwanda bari guharurira inzira abo muri Nigeria no mu bindi bihugu

U Rwanda nirwo ruri gusimbura Kenya na Uganda muri aka karere mu kugira umuziki mwiza kandi ukunzwe. Ibyo ntitwabishidikanyaho.Ikibazwa ni kuki abahanzi bo muri Nigeria bakomeje gutaruka Tanzania na DRC duturanye bagasimbukira i Rwanda kandi baturusha abaturage benshi .

Ni igisubizo kigora benshi kugitanga ku buryo mu minsi 90 abahanzi batanu bakomeye muri Nigeria bakorera ibitaramo mu Rwanda.

Igisubizo nta kindi nuko aba bahanzi bafite isoko inaha kuko umuziki ukorwa inaha ni nawo ukorwa iwabo uretse ko aribo banyirawo barawuturusha.

Ikigaragara nubwo benshi banenga abategura ibitaramo gusa bo ni abacuruzi kandi bareba ahari inyungu,umuziki wo mu Rwanda ugezweho ni uwo mu njyana ya Drill (England ), AfroBeat twabonye haruguru ikomoka muri Nigeria, Amapiano yo muri Afurika yepfo na Trap.

Nubwo Indirimbo zigezweho atari izabo bahanzi bo muri ibyo bihugu gusa abahanzi bacu bawukora mu njyana yabo, ibi nibyo bituma abahanzi bacu baka mu gihe gito rubanda bakabashinja kuzima.

Ikirenze kuri ibyo inzira turi kugana ibihugu nka Ghana, Kenya,na Uganda byayigenzemo kera cyane. Bazi neza icyo bita kudateza imbere gakondo.

Ibi bikomeje bitya abahanzi bo muri Nigeria bagakomeza guharurirwa inzira , tuzaba turi gukorera ubusa niyo mpamvu n'abahanzi bakizamuka muri ibyo bihugu bine biyoboye umuziki w'Afurika  bari gutegura ibitaramo ku ndirimbo eshatu kandi kikitabirwa cyane.

Mu Rwanda nta muhanzi uratwara igihembo mpuzamahanga gikomeye ariko Uganda ,Ghana na Kenya biriyo ariko ntibyababujije gusubira inyuma mu muziki ndetse mpamya ko nta kabuza bizagorana kongera kubura umutwe mu rwego mpuzamahanga.

Ibi bivuze ko dukwiye kwitondera ibyo twohereza ku isoko mpuzamahanga kuko sitwe ba mbere bagiye kubyoherezayo ahubwo twibande ku mwihariko w'ibyo tugiye kohereza ibyo nibyo byadufasha kuzamuka tudateze gusubira inyuma. Naho mu gihe twakomeza gutya  tuzisanga twaguye mu mutego Ghana, Kenya, na Uganda baguyemo.

Mu Rwanda hakorwa iki ?

Gukora gakondo ni byiza gusa twabonye ingero nyinshi z'ibihugu byanze kuvugurura gakondo none uyu munsi umuziki barawiyumvira. Ibyo bihugu biri hose yaba muri Afurika, Aziya,Uburayi , Australia n'Amerika tudasize mu bice bya Caribbean. Ku rundi ruhande twabonye ko abafashe igihe bakiga ku njyana gakondo zabo  bakamenya uburyo bayivugurura bateye imbere.

Nyuma yuko bazivuguruye gahunda yo kuyamamaza niyo ikurikiraho, ibi nibyo biha Leta umukoro wo gushyigikira umuco w'igihugu,Ibitangazamakuru bikegerwa , abavanga imiziki bakaganirizwa ibi byose nibyo bituma injyana ikura.

Birashoboka ko byaruta aho kwamamaza injyana z'abandi tunabaharurira inzira twakubaka ibyacu nubwo byatinda bikazavamo ikintu kinini kizatunga imiryango myinshi n'igihugu muri rusange.

Iwacu hari bamwe mu bahanzi n'abatunganya imiziki bagize iki gitekerezo nubwo bikigenda bigure ntege. Producer Element wo muri Country Records umaze imyaka ibiri afashe ku gakanu umuziki nyarwanda yagize iki gitekerezo.

Producer Element yigeze kubwira itangazamakuru ko ateganya gutangiza injyana nshya yise "Afro Gako" gusa ubwo twateguraga iyi nkuru yirinze kugira icyo adutangariza ngo atubwire aho bigeze.

Nyuma umuhanzi Burabyo Yvan wamamaye mu muziki nka Yvan Buravan asohora alubumu yise "Twaje" ikozwe mu njyana irimo ikinimba nyarwanda n'uruvangavange rw'izindi njyana. Yvan yanatangaje ko ikintu yakoze ari gishya mu matwi y'abanyarwanda gusa bazagenda bakimenyera.

Nanzuye iyi nkuru nemeza ntashidikanya ko umuziki wacu nukomeza gutya nta kabuza tuzahora twinubira ibibazo birimo  ngo abanyamahanga baraturembeje, ibitaramo nyarwanda ntibyitabirwa,umuhanzi yazimye amaze amezi atatu yonyine adakora,nta ndirimo ikiramba n'ibindi byinshi.

Iyi nkuru nta muntu yatunze urutoki uretse ko ireba umuntu wese ufite aho ahuriye n'ubuhanzi yaba umuhanzi ku giti cye, Inzego za Leta zibifite mu nshingano,abategura ibitaramo, n'abafana.

Iminsi 90 isize abahanzi barenze batanu  bo muri Nigeria bakoreye ibitaramo mu Rwanda.(Internet-collaged-Photos)

Izindi nkuru wasoma :

-Rwanda: Abahanzi ba Nigeria biganje mu kwishyurwa akayabo mu bitaramo

-Ni iki Rema wishyuwe akayabo ka miliyoni 180 yasigiye u Rwanda ?

-Omah Lay  waririmbye iminota 40 yifuza kugaruka gutaramira abanyarwanda

-Ange Kagame n’umugabo bitabiriye igitaramo cya Adekunle Gold

-Ruger yikubise hasi Ish Kevin acomora ibyuma , Dore udushya twaranze Drip City Concert